Ocena ryzyka zawodowego: karta, przykład i wymagania przepisów
Praktyczny przewodnik dla pracodawców, służby BHP i kierowników robót: co mówią przepisy, co powinna zawierać karta oceny ryzyka zawodowego i jak oszacować ryzyko na konkretnym przykładzie.
Czym jest ocena ryzyka zawodowego?
Ocena ryzyka zawodowego to rozpoznanie zagrożeń na stanowisku pracy, oszacowanie, jak prawdopodobne i jak poważne mogą być ich skutki, oraz ustalenie środków, które to ryzyko zmniejszają. Zgodnie z art. 226 Kodeksu pracy każdy pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe, stosuje niezbędne środki profilaktyczne i informuje pracowników o ryzyku. Wynik zapisuje się zwykle w karcie oceny ryzyka zawodowego, osobno dla każdego stanowiska.
Karta oceny ryzyka zawodowego: co musi zawierać
Przepisy nie podają gotowego wzoru karty, ale § 39a ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp określa, co dokument powinien obejmować. Każdy z tych punktów warto mieć jako osobną część formularza:
| Część karty | Co wpisać |
|---|---|
| Opis stanowiska | Stosowane maszyny, narzędzia i materiały oraz wykonywane zadania. |
| Czynniki środowiska pracy | Niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe czynniki występujące na stanowisku. |
| Środki ochrony | Stosowane środki ochrony zbiorowej i indywidualnej. |
| Osoby | Osoby pracujące na tym stanowisku. |
| Wyniki oceny | Wynik oceny ryzyka dla każdego czynnika oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko. |
| Data i zespół | Data przeprowadzenia oceny oraz osoby, które ją przeprowadziły. |
Macierz ryzyka 5x5
Poziom ryzyka to iloczyn prawdopodobieństwa i skutków. Każda komórka pokazuje wynik i poziom ryzyka.
| Prawdopodobieństwo / Skutki | 1 Znikome | 2 Małe | 3 Średnie | 4 Poważne | 5 Bardzo poważne |
|---|---|---|---|---|---|
| 5 Prawie pewne | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 |
| 4 Prawdopodobne | 4 | 8 | 12 | 16 | 20 |
| 3 Możliwe | 3 | 6 | 9 | 12 | 15 |
| 2 Mało prawdopodobne | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 |
| 1 Bardzo mało prawdopodobne | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Co oznacza każdy poziom
| Ryzyko | Wynik | Działanie |
|---|---|---|
| Małe | 1 do 4 | Ryzyko dopuszczalne. Wystarczy utrzymać obecne środki i sprawdzić je przy kolejnej ocenie. |
| Średnie | 5 do 12 | Ryzyko dopuszczalne pod warunkiem zaplanowania działań: środka, osoby odpowiedzialnej i terminu. |
| Duże | 15 do 25 | Ryzyko niedopuszczalne. Pracy nie rozpoczyna się albo się ją wstrzymuje do czasu zmniejszenia ryzyka. |
Te przedziały stosujemy w tym poradniku i w naszym szablonie. Przepisy nie narzucają metody ani progów; ważne, by w całej firmie stosować tę samą skalę.
Skala prawdopodobieństwa
| 1 | Bardzo mało prawdopodobne Nie powinno się zdarzyć w czasie wykonywania pracy. |
| 2 | Mało prawdopodobne Może się zdarzyć, ale rzadko. |
| 3 | Możliwe Może się zdarzyć od czasu do czasu. |
| 4 | Prawdopodobne Zdarzy się dość często, jeśli nic się nie zmieni. |
| 5 | Prawie pewne Należy się spodziewać, że się zdarzy. |
Skala skutków
| 1 | Znikome Drobny uraz, bez zwolnienia lekarskiego. |
| 2 | Małe Uraz wymagający pierwszej pomocy. |
| 3 | Średnie Uraz ze zwolnieniem lekarskim. |
| 4 | Poważne Ciężki uraz lub trwały uszczerbek na zdrowiu. |
| 5 | Bardzo poważne Śmierć. |
Jak przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego krok po kroku
- Zebranie informacji o stanowiskuMaszyny, narzędzia i materiały, wykonywane zadania i osoby pracujące na stanowisku, w tym osoby szczególnie narażone, np. młodociani, kobiety w ciąży lub osoby z niepełnosprawnością. Warto uwzględnić także prace wykonywane rzadko, takie jak konserwacja czy sprzątanie maszyn.
- Identyfikacja zagrożeńCzynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe: upadek z wysokości, prąd elektryczny, ruchome części maszyn, hałas, pyły, substancje chemiczne, ręczne prace transportowe, obciążenie psychiczne. Zdjęcie każdego zagrożenia ułatwia późniejszą weryfikację.
- Sprawdzenie istniejących środków ochronyOsłony, barierki, wentylacja, procedury, szkolenia i środki ochrony indywidualnej, które już są stosowane.
- Oszacowanie ryzykaDla każdego zagrożenia ocenia się prawdopodobieństwo i skutki przy obecnych środkach. Iloczyn obu wartości daje poziom ryzyka.
- Ustalenie środków profilaktycznychW kolejności skuteczności: eliminacja zagrożenia, zastąpienie czymś bezpieczniejszym, środki techniczne i ochrona zbiorowa, środki organizacyjne, a dopiero na końcu środki ochrony indywidualnej.
- Ocena ryzyka resztkowegoRyzyko szacuje się ponownie, zakładając, że nowe środki już działają. Jeśli nadal jest duże, środki są niewystarczające.
- Dokumentacja, informacja i aktualizacjaKarta zawiera datę oceny i osoby, które ją przeprowadziły. Pracowników informuje się o wyniku; w praktyce potwierdzają to podpisem. Ocenę aktualizuje się przy zmianie wyposażenia, substancji lub organizacji pracy, a w praktyce także po wypadku i po zmianie przepisów.
Przykład oceny ryzyka: elektromonter
Cztery zadania na budowie, z ryzykiem przed wprowadzeniem środków profilaktycznych i po ich wprowadzeniu.
| Zadanie | Zagrożenie | Ryzyko wyjściowe (P x S) | Środek profilaktyczny | Ryzyko resztkowe |
|---|---|---|---|---|
| Wymiana opraw oświetleniowych na wysokości 4 m | Upadek z drabiny | 4 x 4 = 16 Duże | Podest ruchomy z barierkami zamiast drabiny; przeszkolenie z pracy na wysokości | 2 x 4 = 8 Średnie |
| Prace przy rozdzielnicy | Porażenie prądem elektrycznym | 3 x 5 = 15 Duże | Wyłączenie napięcia, zabezpieczenie przed ponownym załączeniem i sprawdzenie braku napięcia przed rozpoczęciem pracy | 1 x 5 = 5 Średnie |
| Rozładunek materiałów | Nadmierny wysiłek przy dźwiganiu | 3 x 3 = 9 Średnie | Wózek transportowy, mniejsze opakowania, przenoszenie ciężkich elementów we dwie osoby | 2 x 2 = 4 Małe |
| Wykonywanie bruzd w ścianach | Pył zawierający krzemionkę | 4 x 3 = 12 Średnie | Bruzdownica z odciągiem pyłu u źródła i odpowiednia ochrona dróg oddechowych | 2 x 3 = 6 Średnie |
Co mówią przepisy
Najważniejsze przepisy o ocenie ryzyka zawodowego w Polsce. To skrót, który nie zastępuje tekstu aktów prawnych ani porady specjalisty ds. BHP.
| Akt i przepis | Co stanowi |
|---|---|
| Kodeks pracy Art. 226 ISAP: Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245) | Pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą, stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko oraz informuje pracowników o ryzyku i zasadach ochrony przed zagrożeniami. |
| Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bhp § 39a ust. 1 ISAP: rozporządzenie z 26 września 1997 r. (Dz.U. 2003 poz. 1650 ze zm.) | Ocena obejmuje wszystkie czynniki środowiska pracy i sposoby wykonywania prac, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji chemicznych, biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych oraz przy zmianie organizacji pracy. |
| Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bhp § 39a ust. 3 ISAP: rozporządzenie z 26 września 1997 r. (Dz.U. 2003 poz. 1650 ze zm.) | Pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka i zastosowanych środków. Dokument obejmuje w szczególności opis stanowiska, wyniki oceny dla każdego czynnika ze środkami profilaktycznymi oraz datę oceny i osoby, które ją przeprowadziły. |
| Kodeks pracy Art. 237¹¹ᵃ § 1 pkt 2 ISAP: Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245) | Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami ocenę ryzyka zawodowego i sposób informowania pracowników o tym ryzyku. |
| Kodeks pracy Art. 67³¹ § 5 i 6 ISAP: Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245) | Przy pracy zdalnej ocena uwzględnia w szczególności wpływ pracy na wzrok, układ mięśniowo-szkieletowy i uwarunkowania psychospołeczne. Pracownik przed dopuszczeniem do pracy zdalnej potwierdza w oświadczeniu, że zapoznał się z oceną. |
| Kodeks pracy Art. 283 § 1 ISAP: Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245) | Osoba odpowiedzialna za stan bhp, która nie przestrzega przepisów lub zasad bhp, podlega karze grzywny od 2000 zł do 60 000 zł. |
| Polska Norma PN-N-18002 Stosowana dobrowolnie | Przepisy nie narzucają metody oceny. Norma PN-N-18002 jest najczęściej przywoływaną wskazówką i opisuje m.in. trzystopniową skalę ryzyka: małe, średnie i duże. |
Stan prawny sprawdzony 25 października 2026 r. w oficjalnych tekstach aktów (Internetowy System Aktów Prawnych Sejmu RP).
Ocena ryzyka w telefonie, z SiteSurvey
SiteSurvey zamienia kartę oceny ryzyka w formularz, który zespół wypełnia na miejscu, ze zdjęciami, automatycznym wyliczeniem ryzyka i raportem PDF na koniec. Zanim Państwo spróbują, warto wiedzieć, jak wygląda kwestia języka:
Co działa po polsku
- Szablon „Karta oceny ryzyka zawodowego” wczytuje się po polsku przy zakładaniu konta. Ma części z § 39a ust. 3: opis stanowiska, czynniki środowiska pracy, środki ochrony, osoby, wyniki oceny w macierzy 5x5 ze środkami profilaktycznymi, datę i zespół oceniający, a także podpisy pracowników zapoznanych z oceną.
- Pytania, odpowiedzi do wyboru i opisy w formularzu można w całości napisać po polsku, a zespół wypełnia je po polsku w telefonie lub przeglądarce.
- Pola obliczeniowe liczą ryzyko: prawdopodobieństwo razy skutki, z poziomem ryzyka przy każdym zagrożeniu.
- Zdjęcia zagrożeń, podpisy i data kolejnego przeglądu w jednym rekordzie.
- Raport PDF pokazuje pytania i odpowiedzi tak, jak zostały wpisane, z polskimi znakami (ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż).
Co jest dziś po angielsku
- Aplikacja i panel internetowy są po angielsku: menu, przyciski i komunikaty nie są przetłumaczone.
- Niektóre stałe etykiety raportu PDF, np. na stronie tytułowej, są po angielsku.
- Niektóre stałe przyciski i komunikaty w formularzu, np. przy dodawaniu zdjęć i podpisu, są po angielsku.
- Rejestracja, wiadomości e-mail i pomoc techniczna są po angielsku. Opłaty nie są pobierane w złotych: dla Polski kwoty są obecnie w dolarach amerykańskich (USD).
Wypełniony przykład
Karta oceny ryzyka dla stanowiska magazyniera w hurtowni w Poznaniu, wypełniona na telefonie z naszym szablonem: cztery zagrożenia ze zdjęciami i oceną ryzyka, środki z osobą odpowiedzialną i terminem, zespół oceniający i podpisy pracowników. Firma i osoby są fikcyjne.
W raporcie PDF nazwy pól na stronie tytułowej, daty i format liczb są jeszcze po angielsku.
Czytają Państwo po angielsku? Oto nasz szablon oceny ryzyka w języku angielskim, ze wszystkimi pytaniami i formularzem do przetestowania.
Najczęstsze pytania
Czy każdy pracodawca musi przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego?
Tak. Art. 226 Kodeksu pracy nie przewiduje wyjątków ze względu na wielkość firmy: obowiązek dotyczy każdego pracodawcy, także zatrudniającego jedną osobę. Ocenę przeprowadza się dla każdego stanowiska pracy, a przy pracy zdalnej uwzględnia się dodatkowo wymagania art. 67³¹ Kodeksu pracy.
Jak często trzeba aktualizować ocenę ryzyka zawodowego?
Przepisy nie podają stałego terminu. Ocenę powtarza się, gdy zmienia się wyposażenie stanowiska, stosowane substancje lub organizacja pracy (§ 39a ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp), a w praktyce także po wypadku przy pracy i po zmianie przepisów. Okresowy przegląd, np. raz w roku, to dobra praktyka.
Co musi zawierać karta oceny ryzyka zawodowego?
Zgodnie z § 39a ust. 3 rozporządzenia bhp: opis stanowiska (maszyny, narzędzia i materiały, zadania, czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe, środki ochrony zbiorowej i indywidualnej, osoby pracujące na stanowisku), wyniki oceny dla każdego czynnika z niezbędnymi środkami profilaktycznymi oraz datę oceny i osoby, które ją przeprowadziły. Wzór karty nie jest określony w przepisach.
Kto może przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego?
Przepisy nie wymagają konkretnych uprawnień, a odpowiedzialność ponosi pracodawca. W praktyce ocenę przeprowadza zespół, w którym są pracownik służby BHP, przełożony i osoby wykonujące daną pracę. Pracodawca konsultuje ocenę z pracownikami lub ich przedstawicielami (art. 237¹¹ᵃ Kodeksu pracy), a w karcie wskazuje osoby, które ją przeprowadziły.
Jaką metodę wybrać: PN-N-18002, Risk Score czy macierz 5x5?
Przepisy nie narzucają metody. Trzystopniowa skala z normy PN-N-18002 (ryzyko małe, średnie, duże) jest prosta i popularna. Macierz 5x5 lepiej rozróżnia podobne ryzyka, gdy zagrożeń jest dużo. Metoda Risk Score uwzględnia dodatkowo częstotliwość narażenia. Najważniejsze, by w całej firmie stosować tę samą skalę.
Czy SiteSurvey jest dostępny po polsku?
Nie w pełni. Aplikacja i panel internetowy są po angielsku, ale formularze mogą być w całości po polsku. Szablon „Karta oceny ryzyka zawodowego” jest po polsku, a własne pytania i odpowiedzi wpisuje się w dowolnym języku. Raport PDF pokazuje je z polskimi znakami, ale niektóre stałe etykiety raportu są po angielsku.
Własna karta oceny ryzyka w SiteSurvey
Po założeniu konta wczytuje się polski szablon „Karta oceny ryzyka zawodowego”, który można dostosować. Okres próbny za niewielką opłatą, z możliwością rezygnacji w dowolnym momencie.
Zakładam kontoRejestracja i aplikacja są w języku angielskim.